Нийтлэлээ эхлэхээс өмнө, цаг хугацааг найман жилээр урагшлуулъя. 2018 оны зургаадугаар сарын 21,22. Дорноговь аймгийн Алтанширээ суманд Газрын тосны боловсруулах үйлдвэр байгуулах ажлыг эхлүүлж, шавыг тавилаа. Үйлдвэрийг 2022 онд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байна...

Үүнээс хойш найман жил өнгөрчээ. Гэвч бодит байдал дээр өнөөдөр ч бид айлаас шатахуун “царайчилдаг“ байдлаасаа салсангүй. Угтаа бол маргааш л ашиглалтад оруулчих юм шиг цаасан малгай өмсүүлдэг улс төрчдийн амлалтаар бол бид аль хэдийнэ л энэ үйлдвэрийн "ид шид"-ийг мэдрээд эхэлчихсэн байх ёстой юм. Одоо харин энэ хүлээлт улам л бүдгэрч байна. Учир нь бодит ажил хэргээс илүү амлалт л үргэлжилсээр байна. Сүүлд л гэхэд, 2027 онд ашиглалтад орно гэж хэлж байсан өмнөх сайд, дарга нарын амлалтын хугацааг Ерөнхий сайд Н.Учрал шинэчлэн тогтоож, 2028 он гэж зарлав.

Тэгвэл 1 тэрбум ам.долларын 700 сая ам.долларын "үнэтэй", жилд 1.5 сая тонн газрын тос боловсруулж, жилдээ 1.2 тэрбум ам.долларын борлуулалт хийн, 150 сая ам.доллар төвлөрүүлэх "ганган" тооцоотой эхэлсэн энэ үйлдвэрийн ашиглалтад орох хугацаа хэрхэн хойшилж ирснийг TIMELINE болгон хүргэе.

ДЭЛГЭРҮҮЛЬЕ

2018.06.22

Энэ өдөр Монгол улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх болон холбогдох сайд, дарга нар Дорноговь аймгийн Алтанширээ сумын нутагт ажиллаж, Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн шав тавих ёслолд оролцсон юм. Нээлтийн үеэр тэрбээр "Монголчуудын хувьд олон жил хүсэн хүлээсэн газрын тосны үйлдвэртэй болох хүсэл бодит биеллээ олж байна. Монгол Улс газрын тосны үйлдвэртэй болж байгаа нь түүхэн шийдвэр. Хоёр орны харилцаа хамтын ажиллагааны хөгжлийг шинэ шатанд гаргаж байгаа үйл явдал болж байна" гэж хэлж байв. Энэ үед 2022 онд бүрэн ашиглалтад хүлээлгэн өгөхөөр төлөвлөж байжээ.

2019.10.08

Эл өдөр Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх “Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” компанид ажилласан байдаг. Тухайн үед газрын тос боловсруулах үйлдвэр 2023 онд ашиглалтад орсноор жилд 1.5 сая тонн газрын тос боловсруулна гэж байлаа. Ингэхдээ үйлдвэрийн төслийг бүх талаар дэмжинэ гэдгээ Ерөнхий сайдын зүгээс ч илэрхийлж байв.

2022.05.13

Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайдын үүрэг гүйцэтгэгч Г.Ёндон Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг 2025 онд ашиглалтад оруулах ба энэ ажлыг хар толгойгоороо хариуцана гэж УИХ-ын чуулганы индэрт мэдэгдсэн юм.

2022.07.20

Уул уурхайн дэд сайд О.Батнайрамдал шатахууны үнэ, нөөцийн талаар эл өдөр мэдээлэл хийсэн байдаг. Энэ үеэрээ "Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг 2025 онд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байна. Энэ үйлдвэр ашиглалтад ороход дотоодын өссөн хэрэглээнийхээ 55-60 хувийг хангах боломжтой болно. Газрын тосны бүтээгдэхүүний гадаадын хамаарлыг багасгах, үнийг урт хугацаанд тогтвортой барих боломж нээгдэнэ" гэж хэлж байв.

2023.07.13

Энэ үед ЗГХЭГ-ын даргаар ажиллаж байсан Д.Амарбаясгалан мөн оны зургаа болон долоодугаар сард Газрын тос боловсруулах үйлдвэр ашиглалтад орох хугацааг олон нийтэд мэдээлсэн байдаг. Ингэхдээ мөн оны зургаадугаар сарын 15-нд газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн үйл ажиллагаатай газар дээр танилцах үеэрээ үйлдвэр 2026 оны нэгдүгээр улиралд ашиглалтад орно гэдэг мэдээллийг тэнд ажиллаж буй ажилтан, алба хаагчид нь өгч байгаа талаар мэдэгдсэн. Харин сарын дараа өгсөн мэдээлэлдээ 2026 оны хоёрдугаар улиралд ашиглалтад орно гэж мэдээлэв.

2023.09.13

2023 оны есдүгээр сарын 13-нд болсон Засгийн газрын хуралдаанаар газрын тосны үйлдвэрийг 2027 онд ашиглалтад оруулхыг тухайн үеийн Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ холбогдох албан тушаалтнуудад үүрэг болгож байв. Тус хуралдааны дараагаар Сангийн сайд Б.Жавхлан олон нийтэд хандан мэдээлэл хийх үеэрээ мөн л энэ хугацааг "баталгаажуулж", "Энэ оны нэгдүгээр сард Сангийн яамны зүгээс зээлийн гэрээнд өөрчлөлт оруулах тал дээр Энэтхэг улсын банктай таван сарын хугацаанд хэлэлцээр хийсний үр дүнд бидний тавьсан хүсэлтийг хүлээн авч, гэрээний өөрчлөлтийг амжилттай хийж чадсан. Ийнхүү нэмүү өртгийг энэ намрын УИХ-ын чуулганаар батлуулснаар төсөл цааш бүтэн дүнгээрээ батлагдаж, 2026 он гэхэд эхний байгууламжууд ашиглалтад орж, 2027 оноос эхлэн бүтээгдэхүүнээ гаргах боломжтой боллоо" гэж хэлж байв.

2025.11.01

Ерөнхий сайд Г.Занданшатар төслийн талбай дээр ажиллаж, биечлэн танилцсан байдаг. Энэ үеэрээ үйлдвэр 2027 онд ашиглалтад оруулна гэдгийг мэдэгдсэн юм. Мөн түүнчлэн тэрбээр намынхаа Бага хурлын үеэр "2027 оны зургаадугаар сар гэхэд Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг ашиглалтад оруулснаар бид шатахууны үнийн гадаад хамаарлаас гарна" гэж мэдэгдэж байжээ.

2025.12.23

Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн Гүйцэтгэх захирал Д.Алтанцэцэг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдиннямд төслийн явцын талаарх мэдээллийг хүргэсэн байдаг. Энэ үеэрээ төслийн явц 50 хувийн гүйцэтгэлтэй байгааг дурдаад хоёр улсын ЗГ хоорондын гэрээний дагуу тус үйлдвэр 2028 онд ашиглалтад орох хэдий ч Засгийн газар болон АҮЭБЯ үйлдвэрийн бүтээн байгуулалтын ажлыг эрчимжүүлсний үндсэн дээр 2027 оны сүүлд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байгаа талаар мэдээлсэн байдаг.

2026.08.10

Ерөнхий сайд Н.Учрал Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн бүтээн байгуулалтын талбайд ажилласан юм. Энэ үеэрээ тэрбээр үйлдвэрийн бүтээн байгуулалтын ажлыг шахаж 2028 онд дуусгана гэж мэдэгдсэн юм. Тэрбээр "Дуусдаггүй олон яриа дуусаагүй үлдсэн байсан. Газрын тосны үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт санхүүжилт, эрх зүйн асуудлаас шалтгаалан 2 жил орчим гацсан байсан. Манай Засгийн газар байгуулагдаад гацаа арилж, одоо энэ талбай дээр 4500 инженер техникийн ажилтан гурван ээлжээр, 24 цаг тасралтгүй ажиллаж байна. Алдсан хоёр жилийн хугацаагаа нөхөж, бүтээн байгуулалтаа дуусгая" гэсэн юм.

Энэ мэтчилэн амлалтын цуваа үргэлжилсээр байна. Гэхдээ одоо бидэнд хий хоосон амлалт биш нефть боловсруулах үйлдвэр бодитоороо хэрэгтэй байна...